Cappella Gabrieli - Koor Rotterdam

Eerstvolgende concert
Clemens non Papa
Zaterdag 20 november 2021 16.00 uur
Sint Dominicuskerk (Het Steiger), Hang 18, Rotterdam
Entree: uw gift
Bij de deur zal u worden gevraagd uw coronatoegangsbewijs en id-bewijs te tonen.

Op het programma (download) van ons volgend concert staan werken van Clemens non Papa (1510 – 1555/6)

Parodiemis

De mis “Ecce quam bonum” waarvan tijdens dit concert enige delen klinken, is gebaseerd op Clemens’ eigen 6-stemmige motet. Een motet of een al bestaande melodie als basis voor een miscompositie nemen gebeurde in de renaissance wel vaker. Dit heet dan een parodiemis.

De eerste drie delen van de mis zijn niet 6- maar 5-stemmig. In het Sanctus en Agnus Dei wordt daar dan weer een extra stem aan toegevoegd, echter niet een extra bas, zoals in het origineel, maar een extra tenorstem. Die zingen dan vervolgens in canon ( in de priem). Dit wekt bij tijd en wijle de suggestie van meerkorigheid. Het toevoegen van een of meerdere extra stemmen aan het Agnus Dei, zeker aan de laatste strofe die eindigt met Dona nobis pacem, was indertijd vrij gebruikelijk. Er zijn echter nauwelijks eerdere voorbeelden bekend van extra stemmen voor het Sanctus.

Tom Poes verzin een list

Naast de mis staat ook een van Clemens’ bekendste motetten op het programma: Fremuit Spiritu Jesu en wel in de meest beruchte versie, die van Edward Lowinsky.

In zijn boek “Secret chromatic art in the Netherlands motet” (New York, 1946), houdt Lowinsky een sluitend betoog over verborgen chromatische passages in motetten van diverse componisten die wij nu tot de “Nederlanders” rekenen. Hij voert passages op uit werk van o.a. Willaert, Josquin, Crecquillon en ook Clemens.

Het gebruik van chromatiek werd indertijd niet echt passend geacht voor geestelijke muziek. Dus wordt het “Tom Poes verzin een list” voor componisten die toch graag wat meesterschap willen tonen. Door het strategisch plaatsen van toevallige voortekens en de daaruit voortvloeiende consequenties (volgens de regels van Musica Ficta) konden chromatische passages klinken op plekken die in de partituur niet als chromatisch herkenbaar waren.

Het toepassen van de Ficta-regels was voor de theoretisch zeer goed onderlegde zangers van die tijd een normale praktijk. Mocht er nou toevallig iemand in de zaal zitten die van dit soort kunstigheden niet gediend was ( zogenaamde chromatiekpolitie), dan kon de muziek ook uitgevoerd worden zonder de extra toevallige voortekens en dat klonk dan heel normaal.

Het vakmanschap dat aan deze techniek ten grondslag ligt is fenomenaal.

Kijk eens wat ik kan

Een ander zelden gehoord werk van Clemens is het Kyrie Paschale. Ook dit staat op het programma dat Cappella Gabrieli op 20 november ten gehore brengt.

In de katholieke kerk wordt gedurende de lijdenstijd (de 40 dagen voor Pasen) tijdens de mis geen Gloria gezongen. Deze vastentijd is bedoeld als een periode van inkeer en dus besef van eigen zondigheid. Daar past geen uitbundigheid bij maar wel een smeekgebed als het Kyrie.

Opvallend aan dit Kyrie is op de eerste plaats de grote lengte van de 3 delen.

De eerste 2 zijn zeer contemplatief van karakter waarbij opvalt dat de overgang van 5- naar 4-stemmigheid in het 2e deel werkt als een versterking van het affect.

In het laatste deel is van contemplatie nog nauwelijks sprake; dit deel heeft een hoog “kijk eens wat ik kan”-gehalte. Buitengewoon onderhoudend en met een hoge amusementswaarde. Dat was toch ook waarvoor men naar de kerk kwam: luisteren naar hele mooie muziek.

Zaterdag 20 november 2021 16.00 uur
Sint Dominicuskerk (Het Steiger), Hang 18, Rotterdam

---

---

Het kamerkoor Cappella Gabrieli bestaat uit ervaren zangers, en staat onder leiding van dirigent Maarten Michielsen. Cappella Gabrieli geeft drie a vier concerten per jaar.

---

Capella Gabrieli 2020

Foto: Ozan Saritepe (2020) (hoge resolutie)

Cappella Gabrieli is gespecialiseerd in polyfone muziek uit renaissance en barok (Bach, Palestrina, Tallis, Lassus, Gesualdo), maar maakt ook uitstapjes naar oudere (Machaut) en nieuwere muziek (Mozart, Britten, Schönberg, Distler).

Hartelijk dank voor jullie ontroerende, geïnspireerde en hartverwarmende uitvoering […]. Zelden heeft muziek mij zo geraakt. - bezoeker concert van juni 2015

Ik heb heel veel verschillende professionele opnamen van dit werk beluisterd, maar zoals jullie het doen, blijft het boeien. Dat komt onder andere door jullie aandacht voor tekstexpressie en door jullie gezamenlijke musiceren: de puls zit in jullie. - bezoeker concert van juni 2015

Het kamerkoor Cappella Gabrieli is voortgekomen uit het Koorproject Rotterdam, een van de eerste projectkoren in Nederland, met een geschiedenis van 30 jaar.

Op dit moment bestaat Cappella Gabrieli uit ongeveer 20 zangers en zangeressen die elke zondag repeteren in de Steigerkerk in Rotterdam.
Wil je meezingen? Neem dan contact op. We zijn vooral op zoek naar tenoren en bassen.

Ben zo blij dat ik er was… Prachtige klank, articulatie, interpretatie, ik heb genoten […] Dankdankdank en proficiat! - bezoeker concert van september 2016

YouTube video